Opgebrand

Veel tranen bij afscheid van een tv-baas staat op de frontpagina van de volkskrant van zaterdag alweer vier jaar geleden en nog steeds actueel. Het vervolg staat op pagina 2: Een beproeft recept voor burn-out. Noël van Bemmel schrijft: Het afgelopen jaar heeft Van den Ende nog wel gewerkt, maar hij was niet de oude. Hij kon niets onthouden, klaagde over spierpijn en bij de gedachte aan Hilversum brak het zweet uit op dat grote voorhoofd van hem. Hij citeert daarmee Aad van den Heuvel die hem heeft opgezocht voor zijn Nieuwe Omroep. En
Bemoeide Van den Ende zich ooit met elke nieuwe tv-show, pepte hij de presentator voor de uitzending op en raapte hij plastic bekertjes van de grond, sinds de fusie met John de Mol Producties 10 jaar geleden ging Van den Ende besturen. Dat deed hij vanuit werkkamers in Aalsmeer, op het hoofdkantoor in Hilversum en bij zijn theaterbedrijf Stage Holding in Amsterdam. Zijn avonden vulde hij met premières, belangrijke televisieopnames en strategische besprekingen thuis. Op die manier volgde Van den Ende een beproefd recept voor burn-out.

In de Volkskrant, een paar dagen eerder dan bovenstaand bericht, stond eigenlijk een tegenovergesteld artikel met de kop: De lekkere kant van stress. De schrijfster Suzanne Weusten geeft een mooi voorbeeld van positieve stress.
Dinsdagochtend, half tien. Ik besluit even te gaan hardlopen en na een douche fris achter de computer te kruipen. Vandaag moet dit artikel af. Mijn geest begint zich te vernauwen, golfjes stress jagen door mijn bloed. Een ongerust stemmetje repeteert een bekende zin: zou het wel lukken? Natuurlijk lukt het. Zoals altijd, op het nippertje.

Ik had ook mijzelf als voorbeeld kunnen nemen in het schrijven van een artikeltje voor de website. Ik merk dat ik er tegen aan hik en de neiging heb om het uit te stellen. Het is ook een manier om voor te bereiden en tot een soort krachtexplosie te komen. Op het moment dat ik achter de computer plaats neem weet ik dat het lukt en dat er een artikel ontstaat waar ik tevreden over kan zijn.

Suzanne Weusten schrijft verder: Zoals de marketing manager die een presentatie moet voorbereiden, de organisatieadviseur die gegevens verzamelt voor een offerte of de journalist die zijn artikel moet schrijven. Zolang ze zeggenschap hebben over hun tijd, verantwoordelijkheid kunnen nemen voor hun eigen prestaties en daarin niet afhankelijk zijn van anderen, is de negatieve stress goed te beheersen. De dwang om binnen de deadline de presentatie te leveren, fungeert dan juist als stimulans. “Onder druk ben ik scherper en helderder en kan ik goede beslissingen nemen”, zegt een organisatieadviseur die veel met deadlines werkt.

Positieve en negatieve stress

Wat is het verschil vraagt een cliënt aan Sigmund in de strip van Peter de Wit. Als het goede (positieve) stress was, zat u hier niet is het antwoord. Er is dus sprake van positieve en negatieve stress. Ik wil proberen om definities van stress te vermijden en het laten bij dat je stress positief kunt noemen zolang ons lichaam in staat is om weer in balans te komen, dan wel de balans te herstellen. Negatieve stress is in feite dat het lichaam niet langer in staat is om in balans terug te keren. Vergelijk het met zure regen in de natuur die nogal wat schade kan aanbrengen aan bomen. Zolang de schadelijke invloeden niet te lang duren is de boom goed in staat met zijn organisme de schadelijke invloeden te bestrijden. Dat kost wel energie. Gaat het te lang duren en de boom is niet langer in staat van onbalans naar balans terug te keren, zie je dat de boom uiteindelijk verzwakt in zijn totaliteit. Je kunt dat zien aan allerlei uiterlijke kenmerken: de groei, bladontwikkeling, parasieten enz.

Uitdagend of belemmerend

Stress kan dus uitdagend zijn. Stress kan ook belemmerend zijn.
Het is uitdagend als je zelf de touwtjes in handen hebt. Je niet afhankelijk bent van anderen, je eigen tijd kunt indelen, je afwisselend werk hebt en werk waar je achter kunt staan. Stress kan belemmerend zijn als een ander voor jou bepaald hoeveel je in welke tijd moet doen, je niet achter de manier kunt staan waarop je het werk moet uitvoeren, je te veel afwijkt van wat eens belangrijk voor je was, je werk eentonig begint te worden en je je afvraagt waar doe ik het allemaal voor.
Werken in de thuiszorg is daar een voorbeeld van, voor elke taak staat een vaste tijd, die altijd te weinig is. Geen tijd om een praatje te maken, aandacht te geven aan wat de cliënt bezighoudt. Een luisterend oor bieden. De verzorgster komt klem te zitten tussen, aan de ene kant de reden waarom ze dit beroep gekozen heeft; zorg bieden op maat en aan de andere kant de werkgever die voorschrijft hoe ze haar werk moet inrichten. Daarnaast heeft ze niet de verantwoordelijkheid om daarin haar eigen weg te gaan. Negatieve stress is haar deel.

Even terug naar Joop van den Ende. Ook hij raakte opgebrand en heeft te veel van zijn lichaam geëist. Hij is te veel van zijn werkelijke ambitie afgeweken. Programma’s maken dat is zijn steel en zijn kracht ligt in het sociale. Besturen kan hij beter overlaten aan anderen. Hij weet dat inmiddels en is succesvol op zijn schreden teruggekeerd.